Strafrecht oktober 2026

De resultaten van oktober 2026

Waardering ChatGPT

Waardering Claude

Waardering Deepseek

Waardering Gemini

Waardering Mistral

Waardering Perplexity

Waardering Qwen

Casus

Geldt in het Nederlandse strafrecht de door de Hoge Raad ontwikkelde regel over het ontnemen van voordeel na een veroordeling wegens witwassen, als er een abstracte berekeningsmethode is gehanteerd? Wat is de grondslag voor die regel? Het antwoord is bedoeld voor juristen.

Het antwoord van ChatGPT 5

Ontneming van voordeel na een witwasveroordeling bij gebruik van een abstracte berekeningsmethode

Ja, maar de precieze regel is dat het gebruik van een abstracte berekeningsmethode, zoals een kasopstelling of vermogensvergelijking, van belang is voor de vraag of ontneming in strijd komt met de onschuldpresumptie. Daarnaast geldt een afzonderlijke, inhoudelijke regel: het voorwerp van witwassen levert niet reeds door het enkele feit dat het is witgewassen wederrechtelijk verkregen voordeel op.

Het centrale arrest is HR 6 juli 2021, ECLI:NL:HR:2021:1077. Daarin heeft de Hoge Raad de uitgangspunten voor ontneming na een witwasveroordeling uiteengezet.

Rechtspraak

Er moeten twee rechtsvragen uit elkaar worden gehouden:

  • Is het bedrag dat is witgewassen zelf ontnembaar als voordeel uit het witwassen?
  • Kan voordeel worden ontnomen op basis van een abstracte berekening, zonder dat ieder voordeelbedrag aan een concreet strafbaar feit wordt gekoppeld?

De antwoorden verschillen naar gelang de wettelijke grondslag voor de ontneming.

  1. De regel over de abstracte berekeningsmethode

Als met de door de Hoge Raad ontwikkelde regel wordt gedoeld op de onschuldpresumptie bij ontneming na vrijspraak van bepaalde feiten, geldt als uitgangspunt dat het gebruik van een abstracte berekeningsmethode, zoals een eenvoudige kasopstelling of vermogensvergelijking, in de regel niet in strijd is met art. 6 lid 2 EVRM.

De reden is dat bij zo’n methode het geschatte voordeel wordt afgeleid uit bijvoorbeeld het verschil tussen legale inkomsten en uitgaven, en niet noodzakelijk uit een concreet strafbaar feit. Het enkele opnemen van bedragen in die berekening houdt daarom doorgaans niet in dat de ontnemingsrechter de veroordeelde alsnog schuldig verklaart aan feiten waarvan hij is vrijgesproken.

Rechtspraak

+1

Dit is echter geen absolute regel: wanneer de rechter in zijn motivering alsnog een directe koppeling legt tussen het berekende voordeel en concrete feiten waarvan de betrokkene is vrijgesproken, kan de onschuldpresumptie wel in het geding komen.

  1. De afzonderlijke regel bij witwassen

Bij een witwasveroordeling geldt daarnaast een andere, materiële regel. De Hoge Raad heeft in HR 6 juli 2021, ECLI:NL:HR:2021:1077, voortbouwend op eerdere rechtspraak, uiteengezet dat het enkele feit dat een geldbedrag het voorwerp van witwassen is geweest, niet betekent dat dit bedrag daardoor wederrechtelijk verkregen voordeel vormt. Witwassen betreft immers in beginsel handelingen met een voorwerp dat al uit misdrijf afkomstig is; die handelingen leveren niet vanzelf een nieuwe vermogensvermeerdering op.

Rechtspraak

+1

Dat sluit ontneming niet uit. De wettelijke grondslag en de wijze waarop het voordeel wordt vastgesteld zijn bepalend:

  • Art. 36e lid 2 Sr: het voordeel moet zijn verkregen door middel van of uit de baten van het bewezenverklaarde feit of een ander strafbaar feit waarvoor voldoende aanwijzingen bestaan dat de veroordeelde het heeft begaan. Bij toepassing van een abstracte berekening moet het berekende bedrag voldoende kunnen worden gerelateerd aan die feiten.
  • Art. 36e lid 3 Sr: als aan de wettelijke voorwaarden is voldaan, kan voordeel worden ontnomen wanneer aannemelijk is dat het bewezenverklaarde misdrijf of andere strafbare feiten op enigerlei wijze tot voordeel hebben geleid. Bij een abstracte kasopstelling hoeft de rechter dan niet steeds te concretiseren welke andere strafbare feiten het voordeel hebben opgeleverd.
    Rechtspraak
    +1

De grondslag voor dit onderscheid is dus primair art. 36e lid 2 en lid 3 Sr, gelezen in samenhang met de bewijs- en motiveringsregels voor de ontnemingsprocedure. Voor de afzonderlijke kwestie van de onschuldpresumptie is art. 6 lid 2 EVRM de relevante norm.

  1. Conclusie

Ja, de regel over het gebruik van een abstracte berekeningsmethode is relevant bij ontneming na een witwasveroordeling. Maar zij moet worden onderscheiden van de regel dat het witgewassen bedrag niet automatisch zelf het wederrechtelijk verkregen voordeel is.

De kernarresten zijn:

  • HR 6 juli 2021, ECLI:NL:HR:2021:1077 — ontneming van voordeel uit witwassen en de voorwaarden waaronder art. 36e lid 2 en lid 3 Sr toepassing kunnen vinden.
  • HR 14 maart 2017, ECLI:NL:HR:2017:414 — toepassing van de eenvoudige kasopstelling en de vereiste relatie met strafbare feiten bij art. 36e lid 2 Sr.
  • EHRM 1 maart 2007, Geerings tegen Nederland, nr. 30810/03 — de onschuldpresumptie verzet zich tegen ontneming op een wijze die alsnog schuld vaststelt aan feiten waarvan de betrokkene is vrijgesproken.

De precieze toepassing hangt daarom af van de vraag of de ontneming is gebaseerd op art. 36e lid 2 of lid 3 Sr, en of de rechter de abstract berekende vermogensvermeerdering uitsluitend als zodanig vaststelt dan wel alsnog aan vrijgesproken feiten koppelt.

Het antwoord van Claude

Kort antwoord: Ja. Het uitgangspunt dat het witgewassen voorwerp niet automatisch wederrechtelijk verkregen voordeel is, geldt ook als de rechter een abstracte berekeningsmethode (kasopstelling) gebruikt. De methode verandert de regel niet. De Hoge Raad legt in HR 10 december 2024 (ECLI:NL:HR:2024:1821) uit hoe het witgewassen voorwerp wel in zo’n kasopstelling kan meetellen. Ik heb dit afgeleid uit samenvattingen en fragmenten van uitspraken op rechtspraak-gerelateerde sites, niet uit de volledige arresten.

De regel

  • Kern. Het voorwerp van het misdrijf witwassen is niet automatisch wederrechtelijk verkregen voordeel. Dat volgt sinds HR 19 februari 2013 (ECLI:NL:HR:2013:BY5217) en is bevestigd in HR 6 juli 2021 (ECLI:NL:HR:2021:1077) en in HR 10 december 2024.
  • Rechtvaardiging. De HR overweegt dat witwassen in de kern handelingen betreft met een voorwerp dat al uit misdrijf afkomstig is. Het verrichten van witwashandelingen leidt op zichzelf niet tot waardetoename en dus niet tot op geld waardeerbaar voordeel. Voordeel uit witwassen is er wel bij een beloning of bij vermogensvermeerdering door omzetting of belegging (bijvoorbeeld een positief rendement).

Grondslag

  • Art. 36e Sr en het reparatoire karakter van de maatregel. Uitgangspunt is het voordeel dat de betrokkene in de concrete omstandigheden daadwerkelijk heeft behaald (HR 24 november 2015, ECLI:NL:HR:2015:3364).
  • Art. 36e lid 2 Sr. Is de witwasser ook de pleger van het gronddelict (vast te stellen buiten redelijke twijfel), dan kan het voordeel uit dat gronddelict worden ontnomen.
  • Art. 36e lid 3 Sr. Is onduidelijk wie het gronddelict heeft gepleegd, dan kan ontneming plaatsvinden als aannemelijk is dat het misdrijf waarvoor is veroordeeld of andere strafbare feiten op enigerlei wijze tot voordeel hebben geleid. Die andere feiten hoeven niet door de betrokkene te zijn begaan, en de rechter hoeft ze niet te concretiseren (HR 14 maart 2017, ECLI:NL:HR:2017:414).

Samenspel met de abstracte methode

  • Kasopstelling is toegestaan. Volgens HR 10 april 2018 (ECLI:NL:HR:2018:543) komt de eenvoudige kasopstelling niet alleen in aanmerking bij lid 3, maar kan zij ook bij lid 2 worden gehanteerd.
  • Witgewassen voorwerp in de kasopstelling. Het is mogelijk dat een vermogensbestanddeel dat voorwerp is van het witwassen in een kasopstelling wordt betrokken en zo als vermogensbestanddeel van de betrokkene meetelt in de berekening. Dat kan bijvoorbeeld als de betrokkene over een vermogensbestanddeel beschikt zonder dat een legale herkomst blijkt, of uitgaven deed die niet met legale inkomsten zijn te verklaren.
  • Beperking. De rechter mag het witwasbedrag niet in zijn geheel als voordeel uit witwassen aanmerken. In HR 2024 werd de schatting vernietigd omdat het hof het bedrag van circa € 190.000 (het witgewassen startkapitaal) als voordeel uit witwassen had gezien, terwijl het aanwenden voor de aanschaf van auto’s het vermogen niet vergrootte. Het oordeel moet ook begrijpelijk gemotiveerd zijn (HR 2 en 9 februari 2021, zie Cleerdin & Hamer).

Aanvullende kanttekening

Een andere vraag, die de A-G in 2019 behandelde (ECLI:NL:PHR:2019:1172), is of de verplichting uit art. 36e lid 9 Sr (benadeelde derden) ook geldt bij een abstracte methode. Die vraag lijkt niet bedoeld te zijn, maar ik heb haar uitkomst niet verder onderzocht. Controleer de uitspraken zelf op rechtspraak.nl, en let op latere rechtspraak, zoals HR 3 februari 2026 (ECLI:NL:HR:2026:167) over een kasopstelling bij gewoontewitwassen.

Het antwoord van Deepseek

Conclusie: Na een veroordeling wegens witwassen is de door de Hoge Raad ontwikkelde “regel inzake voordeelsontneming” (namelijk dat het witgewassen voorwerp zelf niet als uit het witwassen verkregen voordeel kan worden aangemerkt) niet rechtstreeks van toepassing op situaties waarin de rechter een abstracte berekeningsmethode (zoals een kasopstelling) hanteert. In een dergelijk geval kan de rechter op grond van artikel 36e, lid 3, Sr (in plaats van lid 2) tot ontneming overgaan, omdat de abstracte berekeningsmethode juist is ontworpen om gevallen te behandelen waarin geen concrete relatie bestaat tussen het voordeel en specifieke strafbare feiten. De grondslag hiervoor is de wetsystematiek en de jurisprudentie van de Hoge Raad: de in artikel 36e, lid 2, Sr vereiste “causale relatie” (“door middel van of uit de baten van”) bestaat niet bij abstracte berekeningen, maar lid 3 biedt een afzonderlijke grondslag op basis van een “aannemelijkheid” (“op enigerlei wijze hebben geleid”).

De kern van de door de Hoge Raad ontwikkelde regel inzake voordeelsontneming bij witwassen

In het arrest van 6 juli 2021 (ECLI:NL:HR:2021:1077) heeft de Hoge Raad een fundamentele regel bevestigd: het enkele verrichten van witwashandelingen leidt er niet toe dat het witgewassen voorwerp zelf als “voordeel” uit het witwassen kan worden aangemerkt. Het witgewassen voorwerp is immers reeds afkomstig uit een ander misdrijf (het gronddelict) en is niet “verkregen” door het witwassen zelf. Alleen indien het witwassen ander voordeel heeft opgeleverd (zoals een beloning of een positief beleggingsrendement), kan dit als voordeel worden aangemerkt .

Waarom deze regel niet rechtstreeks van toepassing is op abstracte berekeningsmethoden

Het beslissende punt ligt in het onderscheid tussen de leden 2 en 3 van artikel 36e Sr:

  1. Artikel 36e, lid 2, Sr vereist dat het voordeel is verkregen “door middel van of uit de baten van” het bewezenverklaarde feit. Indien de rechter bij een veroordeling wegens witwassen op grond van lid 2 ontneming toepast, moet de bovengenoemde regel in acht worden genomen: het witgewassen voorwerp zelf kan niet als voordeel gelden. Dit vereist een concrete causale relatie tussen het voordeel en het bewezenverklaarde feit.
  2. Artikel 36e, lid 3, Sr biedt een ruimere ontnemingsgrondslag. Het vereist slechts dat “aannemelijk is dat dit misdrijf of andere strafbare feiten op enigerlei wijze ertoe hebben geleid dat de veroordeelde wederrechtelijk voordeel heeft verkregen”. Bij toepassing van lid 3 behoeft de rechter niet te concretiseren welke “andere strafbare feiten” tot het voordeel hebben geleid . Een abstracte berekeningsmethode zoals een kasopstelling is juist ontworpen voor toepassing van lid 3: door de contante uitgaven en legale inkomsten van de betrokkene over een bepaalde periode te vergelijken, wordt het “onverklaarbare” negatieve verschil als wederrechtelijk voordeel aangemerkt, zonder dat dit aan een concreet strafbaar feit behoeft te worden gekoppeld .

III. Rechtsgrondslag en jurisprudentiële lijn

De grondslag voor deze differentiatie is de wetssystematiek zelf, alsmede de verduidelijking daarvan door de Hoge Raad in zijn jurisprudentie:

  • HR 14 maart 2017 (ECLI:NL:HR:2017:414): De Hoge Raad heeft uitdrukkelijk overwogen dat de “eenvoudige kasopstelling” in ieder geval kan worden toegepast bij ontneming op grond van artikel 36e, lid 3, Sr, en dat de rechter in dat geval niet behoeft te concretiseren welke “andere strafbare feiten” tot het voordeel hebben geleid .
  • HR 6 juli 2021 (ECLI:NL:HR:2021:1077): Bij de uitlegging van de verhouding tussen witwassen en voordeelsontneming heeft de Hoge Raad de nadruk gelegd op het “reparatoire karakter” en het beginsel van “daadwerkelijk verkregen voordeel”, maar deze uitspraak betreft de vraag of het witgewassen voorwerp zelf voordeel oplevert, en verzet zich niet tegen het gebruik van abstracte berekeningsmethoden op grond van lid 3 .
  • Parlementaire geschiedenis: Bij de toelichting op de wetswijziging is uitdrukkelijk aangegeven dat wanneer de ontnemingsvordering op artikel 36e, lid 3, Sr is gebaseerd (zoals bij gewoontewitwassen zonder gronddelict), wordt verondersteld dat er onbekend gebleven gronddelicten zijn die het voordeel hebben veroorzaakt, en dat een kasopstelling juist in dit kader kan worden gebruikt .

Conclusie voor de praktijk

Voor juristen is de kern: De in de rechtspraak van de Hoge Raad ontwikkelde regel inzake voordeelsontneming bij witwassen geldt in de context van artikel 36e, lid 2, Sr (concrete causale relatie); wanneer de rechter een abstracte berekeningsmethode hanteert (zoals een kasopstelling), is de wettelijke grondslag doorgaans artikel 36e, lid 3, Sr, waarin de wetgever uitdrukkelijk niet de eis stelt dat het voordeel concrete strafbare feiten betreft. Indien de verdediging aanvoert dat het witgewassen voorwerp zelf niet als voordeel kan gelden, dient derhalve te worden onderzocht of de ontnemingsbeslissing is gebaseerd op lid 2 of lid 3: bij toepassing van lid 3 is dit verweer in beginsel niet succesvol, omdat de abstracte berekeningsmethode niet beoogt het witgewassen voorwerp zelf als voordeel aan te merken, maar veeleer het onverklaarbare vermogen dat uit “andere strafbare feiten” afkomstig is.

Disclaimer: Bovenstaande analyse is uitsluitend bedoeld voor informatieve doeleinden en vormt geen juridisch advies. Voor concrete zaken wordt aanbevolen een gekwalificeerde strafrechtadvocaat te raadplegen.

Het antwoord van Gemini

Ja, de door de Hoge Raad ontwikkelde hoofdregel inzake voordeelsontneming na witwassen geldt in beginsel onverkort wanneer de omvang van het vermogen of de inkomsten is vastgesteld met behulp van een abstracte berekeningsmethode (zoals een kasopstelling of een vermogensvergelijking).

Hieronder volgt de juridische analyse van deze hoofdregel en de wettelijke en dogmatische grondslag daarvan.

De Hoofdregel van de Hoge Raad bij Witwassen

In vaste rechtspraak (onder meer HR 6 juli 2021, ECLI:NL:HR:2021:1077 en herhaald in HR 10 december 2024, ECLI:NL:HR:2024:1821) heeft de Hoge Raad de volgende uitgangspunten geformuleerd:

  • Het voorwerp van witwassen is niet per definitie het voordeel:
    Het enkel voorhanden hebben, overdragen of besteden van een witgewassen geldbedrag of voorwerp levert als zodanig nog geen wederrechtelijk verkregen voordeel uit dat witwasfeit op. Het witwasvoorwerp zélf is immers het resultaat van een (al dan nieet voorafgaand) gronddelict.
  • Vereiste van daadwerkelijke vermogensvermeerdering door het witwassen:
    Ontneming op grond van een witwasveroordeling kan alleen aan de orde zijn voor zover het bewezenverklaarde witwassen heeft geleid tot een additioneel of afzonderlijk voordeel voor de verdachte (bijvoorbeeld een vergoeding/provisie voor de witwasdienst, koerswinst, of een waardestijging van het witgewassen goed).

Toepassing bij een Abstracte Berekeningsmethode

Wanneer het Openbaar Ministerie gebruikmaakt van een abstracte berekeningsmethode (zoals een eenvoudige of uitgebreide kasopstelling, of een vermogensvergelijking ex art. 36e lid 3 Sr), geldt dat:

  • De abstracte berekening enkel een hulpmiddel/schattingsmethode is om een onverklaard vermogensoverschot of een reeks uitgaven in kaart te brengen.
  • Geen uitzondering op het oogmerk van art. 36e Sr: Het hanteren van een abstracte methode laat onvermeld dat de rechter bij een veroordeling wegens witwassen gemotiveerd moet vaststellen dat het berekende kasverschil daadwerkelijk een door het witwassen gegenereerd voordeel betreft, en niet louter het herleiden is van vermogen uit een (onbekend) grondmisdrijf waarvoor het witwassen als titel is gebruikt.

Als de rechter bij een abstracte berekening simpelweg het gehele onverklaarde saldo toerekent als “voordeel uit witwassen”, zonder toe te lichten welk voordeel specifiek door de witwas-handelingen is ontstaan, is het vonnis/arrest in cassatie vernietigbaar.

Juridische en Dogmatische Grondslag

De grondslag voor deze restrictieve regel rust op drie pijlers:

De Strekking van Artikel 36e Sr (Reparatoir Karakter)

Artikel 36e leden 1 t/m 3 Sr strekt strekt uitsluitend tot reparatie: het afromen van het feitelijk genoten voordeel om de veroordeelde terug te brengen in de vermogenspositie waarin hij zou hebben verkeerd zonder het strafbare feit.

Het is geen leedtoevoegende (punitieve) sanctie. Het toewijzen van een ontnemingsvordering ter hoogte van het volledige witwasbedrag zonder dat sprake is van een feitelijke vermogensvermeerdering door het witwassen, zou het reparatoire karakter van artikel 36e Sr schenden en neersterken op een verkapte geldboete.

Het Causaliteitsvereiste (“Door of uit”)

Artikel 36e lid 1 en lid 2 Sr vereisen dat het voordeel is verkregen “door middel van of uit de baten van” het strafbare feit.

Er moet dus een direct causaal verband (condicio sine qua non) bestaan tussen de witwasgedraging en het voordeel. Het feit dat geld is gewit (bijv. omgezet), maakt niet dat het geld door dat omzetten is ontstaan; het was al aanwezig.

Verbod op Dubbele Ontneming / Afbakening met het Gronddelict

Indien de verdachte ook de pleger is van het gronddelict (bijv. drugshandel of diefstal) en hij wordt veroordeeld voor witwassen van de opbrengst daarvan, zou het integraal ontnemen van het gewitte bedrag onder de titel ‘witwassen’ leiden tot een onregelmatige dubbele telling/ontneming ten opzichte van het grondfeit.

Kan de verdachte niet als pleger van het gronddelict worden aangemerkt, dan mag hem evenmin het volledige voordeel van dat gronddelict via de achterdeur van de witwasveroordeling worden ontnomen, tenzij is voldaan aan de voorwaarden van artikel 36e lid 2 (andere strafbare feiten) of lid 3 Sr (vermoedensprocedure bij categorie 5/6-misdrijven).

Kernoverzicht voor de Rechtspraktijk

Criterium Concurrerende/Concrete Vaststelling Abstracte Berekeningsmethode (bijv. kasopstelling)
Toepasselijkheid HR-regel? Ja Ja (Onverkort van toepassing).
Volstaat het witwasbedrag als voordeel? Nee, vereist aantoonbaar bijkomend voordeel uit de witwas-handeling. Nee, het berekende kastekort mag niet automatisch als ‘voordeel uit witwassen’ worden gekwalificeerd.
Vereiste motivering rechter Moet concreet aanwijzen waaruit de vermogensvermeerdering door het witwassen bestaat. Moet toelichten hoe de abstract berekende uitgaven/inkomsten specifiek voordeel uit de witwasgedragingen opleveren.

Het antwoord van Mistral

Kort antwoord: ja — de door de Hoge Raad ontwikkelde regel over ontneming van voordeel na een witwasveroordeling geldt onverkort, ook wanneer een abstracte berekeningsmethode (eenvoudige of uitgebreide kasopstelling, vermogensvergelijking, voordeel per periode) is gehanteerd. (Praktizijn mei 2026, Praktizijn september 2026)

De regel zelf: het enkele feit dat een geldbedrag of ander vermogensbestanddeel het voorwerp is geweest van bewezenverklaard witwassen, brengt niet mee dat datzelfde bedrag reeds daarom wederrechtelijk verkregen voordeel vormt. Sinds HR 19 februari 2013 (ECLI:NL:HR:2013:BY5217, NJ 2013/293) heeft de Hoge Raad dit keer op keer herhaald en daarop ontnemingsvorderingen vernietigd die het ontnemingsbedrag eenvoudigweg gelijkstelden aan het witwasbedrag. (Cleerdin & Hamer, BijzonderStrafrecht)

Grondslag en ratio:

  • Het reparatoire karakter van de ontnemingsmaatregel (art. 36e Sr). De maatregel beoogt de financiële positie van de betrokkene te herstellen in de positie waarin hij zou hebben verkeerd zonder de strafbare feiten: het ontnomen bedrag moet daadwerkelijk uit of door het plegen van het strafbare feit zijn verkregen. Witwassen zelf levert in de regel géén materieel voordeel op — het kost doorgaans geld; het voordeel is genoten met het (meestal onbekende) gronddelict. Het zonder meer ontnemen van het witwasvoorwerp zou dus méér afpakken dan het wederrechtelijk verworvene en daarmee het reparatoire karakter overschrijden. (HR 16-05-2023, InView, AMLC, AMLC, HR 10 december 2024)
  • De keuze voor een abstracte methode heft deze eis niet op. Een kasopstelling kan niet uitsluitend door haar rekenkundige uitkomst bewijzen dat het volledige witgewassen bedrag voordeel uit het witwassen zelf vormt. Wie in de kasopstelling een bedrag achter “witwassen” opneemt als wederrechtelijk verkregen voordeel, moet dat afzonderlijk begrijpelijk motiveren; ontbreekt die motivering, dan is het oordeel onbegrijpelijk en vatbaar voor cassatie (HR 2 en 9 februari 2021, beide hof ‘s-Hertogenbosch; zie ook de AG-conclusie over de eenvoudige kasopstelling: het bedrag achter “witwassen van guldens” kon niet zonder nadere motivering als voordeel gelden). (Cleerdin & Hamer, Conclusie AG, BijzonderStrafrecht, Praktizijn september 2026)
  • Welke wettelijke route dan wel openstaat — de differentiatie:

Art. 36e lid 2 Sr: ontneming van voordeel verkregen “door middel van of uit de baten van” het bewezenverklaarde feit — alleen waar het witwasvoorwerp afkomstig is uit een door de betrokkene zélf gepleegd gronddelict (dan is het voorwerp al voordeel uit dat gronddelict), of bij daadwerkelijk door het witwassen gegenereerd vervolgprofijt. (AMLC, HR 10 december 2024, BijzonderStrafrecht, Praktizijn mei 2026)

Art. 36e lid 3 Sr (sinds 2011 verruimd): hier geldt een ruimere maatstaf — ontneming is mogelijk indien aannemelijk is dat het witwassen óf andere strafbare feiten “op enigerlei wijze” hebben geleid tot wederrechtelijk voordeel. In deze route kan het witgewassen voorwerp wel in een (eenvoudige) kasopstelling worden betrokken en meetellen in de berekening, mits aannemelijk is dat de betrokkene kon beschikken over van misdrijf afkomstige gelden en de uitgaven niet legaal verklaarbaar zijn; in beginsel mag de rechter uitgaan van uitgaven in de periode tot zes jaar vóór het witwassen. (BijzonderStrafrecht, ontneming bij witwassen, AMLC, HR 10 december 2024, Cleerdin & Hamer)

Voorbeeld uit de rechtspraak: HR 10 december 2024 (ECLI:NL:HR:2024:1821): van € 300.000 uit witwassen kon niet het gehele bedrag als voordeel uit witwassen gelden, nu het startkapitaal van € 190.000 voordeel uit het gronddelict was en niet vaststond dat de witwasser het gronddelict zelf had gepleegd — de Hoge Raad wees op de mogelijkheid van een berekening via art. 36e lid 3 Sr. (AMLC)

Conclusie voor de praktijk: de HR-regel — het witwasvoorwerp is niet automatisch ontnembaar voordeel — geldt onverkort bij abstracte berekeningsmethoden en is gegrond op het reparatoire karakter van art. 36e Sr; maar binnen een op art. 36e lid 3 Sr gegronde abstracte berekening (kasopstelling per periode) kan het witgewassen voorwerp wél worden betrokken, mits de schatting begrijpelijk is gemotiveerd en aannemelijk is dat misdrijven tot het onverklaarde voordeel hebben geleid. (Praktizijn september 2026, Gerechtshof Den Haag, ECLI:NL:GHDHA:2023:2935, AMLC)

Het antwoord van Perplexity

Ja, maar niet in zijn volledige strekking. De Hoge Raadsregel dat een ontnemingsvordering niet mag rusten op feiten die niet ten laste zijn gelegd en bewezenverklaard, geldt in beginsel ook na een veroordeling wegens witwassen. Bij een abstracte berekeningsmethode — zoals een eenvoudige kasopstelling of vermogensvergelijking — is die regel evenwel niet een beletsel: de berekening mag worden gebruikt, mits het daarmee vastgestelde bedrag in voldoende mate kan worden gerelateerd aan het bewezenverklaarde witwassen (of, bij art. 36e lid 3 Sr, aan andere aannemelijk gemaakte misdrijven).[uitspraken.rechtspraak][uitspraken.rechtspraak][avdr]

De Hoge Raadsregel

De regel houdt kort gezegd in dat de rechter een ontnemingsvordering niet mag afdoen op grond van feiten en omstandigheden die niet in de tenlastelegging zijn opgenomen en niet bewezen zijn verklaard. De ontneming is immers een maatregel die voortvloeit uit het strafproces en daarom moet aansluiten bij het ten laste gelegde en bewezenverklaarde feit.[uitspraken.rechtspraak][uitspraken.rechtspraak]

Bij witwassen speelt dit bijzonder, omdat het bewezenverklaarde feit vaak slechts betreft dat bepaalde geldbedragen of voorwerpen “uit enig misdrijf afkomstig” zijn, zonder dat het gronddelict nader is aan te wijzen. Het enkele feit dat een geldbedrag voorwerp is van bewezen witwassen, maakt dat bedrag echter niet automatisch tot ontnembaar wederrechtelijk verkregen voordeel.[uitspraken.rechtspraak][uitspraken.rechtspraak]

Abstracte berekeningsmethode

Een abstracte berekeningsmethode, zoals de eenvoudige kasopstelling, gaat uit van de vergelijking van contante uitgaven met legaal verklaarde inkomsten en beschikbaar kasgeld over een bepaalde periode. Een negatief saldo wijst op contante ontvangsten zonder legale verklaring en kan als uitgangspunt dienen voor de schatting van wederrechtelijk verkregen voordeel.[uitspraken.rechtspraak][uitspraken.rechtspraak][uitspraken.rechtspraak]

De Hoge Raad heeft geoordeeld dat deze methode ook kan worden toegepast bij art. 36e lid 2 Sr, dus na een veroordeling wegens bijvoorbeeld witwassen, mits het berekende bedrag in voldoende mate kan worden gerelateerd aan:

  • het feit waarvoor de betrokkene is veroordeeld; of

Bij art. 36e lid 3 Sr geldt een ruimere grondslag: er hoeft geen direct verband te zijn met het bewezenverklaarde witwassen. Volstaan wordt dat aannemelijk is dat het bewezen feit of andere strafbare feiten er op enigerlei wijze toe hebben geleid dat de betrokkene wederrechtelijk voordeel heeft verkregen.[uitspraken.rechtspraak][uitspraken.rechtspraak][uitspraken.rechtspraak]

Grondslag van de regel

De regel rust op de volgende bepalingen en rechtspraak:

  • Art. 36e lid 2 Sr: ontneming is mogelijk van voordeel verkregen door middel van of uit de baten van het bewezenverklaarde feit, soortgelijke feiten of bepaalde andere feiten.[uitspraken.rechtspraak][uitspraken.rechtspraak]
  • Art. 36e lid 3 Sr: ontneming is mogelijk wanneer aannemelijk is dat een misdrijf of andere strafbare feiten tot wederrechtelijk voordeel hebben geleid; een direct verband met het bewezen feit is niet vereist.[uitspraken.rechtspraak][uitspraken.rechtspraak]
  • Art. 511f Sv: de schatting van het op geld waardeerbare voordeel kan uitsluitend worden ontleend aan de inhoud van wettige bewijsmiddelen.[uitspraken.rechtspraak][avdr]
  • Art. 511e en 511g Sv, juncto art. 359 lid 3 Sv: de rechter moet de schatting en de grondslag daarvan motiveren.[avdr]
  • HR 6 juli 2021, ECLI:NL:HR:2021:1077, en HR 4 juli 2017, ECLI:NL:HR:2017:1222: bevestiging dat een abstracte berekeningswijze ook bij art. 36e lid 2 Sr kan worden gehanteerd, mits voldoende relatie met het bewezen feit of concreet aangeduide andere feiten.[uitspraken.rechtspraak][avdr]
  • HR 24 november 2015, ECLI:NL:HR:2015:3364: uitgangspunt dat de maatregel is gericht op het voordeel dat de betrokkene in de concrete omstandigheden daadwerkelijk heeft behaald; niet meer en niet minder.[uitspraken.rechtspraak][uitspraken.rechtspraak]

Praktische betekenis

Voor de praktijk betekent dit: een abstracte kasopstelling of vermogensvergelijking staat een ontnemingsvordering na witwassensveroordeling niet in de weg. Maar de rechter moet wel motiveren dat het berekende bedrag voldoende samenhangt met het bewezen witwassen of, bij toepassing van art. 36e lid 3 Sr, met aannemelijk gemaakte andere misdrijven.[uitspraken.rechtspraak][uitspraken.rechtspraak][uitspraken.rechtspraak]

De abstracte methode is dus geen vrijbrief om los van het strafproces feiten te “construeren”. Zij is een bewijsrechtelijk hulpmiddel binnen de grenzen van art. 36e Sr en art. 511f Sv, met een verdeelde bewijslast: het OM moet de berekening op wettige bewijsmiddelen baseren; de veroordeelde moet vervolgens concreet en gemotiveerd aannemelijk maken dat de berekening niet juist is.[uitspraken.rechtspraak][uitspraken.rechtspraak]

Het antwoord van Qwen

Conclusie

Ja, de door de Hoge Raad ontwikkelde regel over het ontnemen van voordeel na een veroordeling wegens witwassen geldt onverkort ook wanneer een abstracte berekeningsmethode (zoals een kasopstelling of vermogensvergelijking) is gehanteerd.

Hieronder volgt de juridische onderbouwing, toegespitst op de inhoud van de regel, de toepassing bij abstracte methoden en de wettelijke en jurisprudentiële grondslagen, zoals bedoeld voor een juridisch publiek.

  1. Inhoud van de regel van de Hoge Raad

De Hoge Raad heeft in vaste jurisprudentie overwogen dat de enkele omstandigheid dat een goed (bijvoorbeeld een geldbedrag) het voorwerp is van het bewezenverklaarde misdrijf witwassen, niet met zich brengt dat dit goed daardoor automatisch kwalificeert als “wederrechtelijk verkregen voordeel” uit dat witwassen.

www.lexboost.com

De strafbaarstellingen van witwassen betreffen in de kern het verrichten van handelingen ten aanzien van een voorwerp dat al uit misdrijf afkomstig is (de opbrengst van het gronddelict).

www.lexboost.com

Het enkele verrichten van die witwashandelingen leidt op zichzelf niet ertoe dat het betreffende voorwerp in waarde toeneemt of dat de betrokkene anderszins op geld waardeerbaar voordeel heeft gehad als gevolg van die omzetting.

www.lexboost.com

Uitzondering hierop is wanneer de betrokkene voor het verrichten van de witwashandelingen een beloning heeft ontvangen, of wanneer door investeringen met het witgewassen geld een positief rendement (vermogensvermeerdering) optreedt.

www.lexboost.com

  1. Toepassing bij een abstracte berekeningsmethode

De Hoge Raad heeft expliciet bevestigd dat deze regel ook opgaat bij het hanteren van een abstracte berekeningsmethode.

www.praktizijn.nl

Hoewel in een eenvoudige kasopstelling contante uitgaven die verband houden met voorwerpen uit de bewezenverklaring van (gewoonte)witwassen mogen worden betrokken, brengt dit enkele feit niet met zich dat de gehele uitkomst van die kasopstelling bij toepassing van art. 36e lid 2 Sr automatisch als wederrechtelijk verkregen voordeel uit uitsluitend dát witwassen kan worden aangemerkt.

uitspraken.rechtspraak.nl

De abstracte methode is immers uitsluitend een bewijs- en schattingsinstrument en doet niets af aan de materiële eis dat er een causaal verband moet zijn tussen het witwassen en het voordeel.

www.lexboost.com

Een kasopstelling die uitkomt op een niet-verklaard vermogensoverschot, mag dus niet zonder meer volledig aan het bewezenverklaarde witwassen worden toegeschreven.

www.lexboost.com

  1. Grondslag

Deze regel is gebaseerd op de volgende juridische grondslagen:

Artikel 36e lid 2 Sr: Deze bepaling vereist dat het te ontnemen voordeel is verkregen “door middel van of uit de baten van” het in de hoofdzaak bewezenverklaarde feit. Omdat witwassen op zichzelf geen nieuw vermogen genereert, kan het witgewassen object niet zonder meer als “door middel van” het witwassen verkregen voordeel worden aangemerkt.

www.lexboost.com

Vaste jurisprudentie van de Hoge Raad: Met name de arresten HR 19 februari 2013 (ECLI:NL:HR:2013:BY5217) en HR 14 maart 2017 (ECLI:NL:HR:2017:414), waarin de Hoge Raad specifiek oordeelde over de toepassing van de abstracte methode (kasopstelling) in relatie tot witwassen.

www.lexboost.com

Deze lijn is later bevestigd en verder uitgewerkt (bijv. HR 6 juli 2021).

www.lexboost.com

Artikel 36e lid 3 Sr (als alternatief): Mocht toerekening op grond van lid 2 niet slagen, dan biedt lid 3 soelaas. Als uit een kasopstelling blijkt dat de betrokkene uitgaven heeft gedaan die niet met legale inkomsten kunnen worden verklaard, kan ontneming plaatsvinden indien aannemelijk is dat het bewezenverklaarde misdrijf of andere strafbare feiten ertoe hebben geleid dat de betrokkene wederrechtelijk voordeel heeft verkregen.

www.lexboost.com

De rechter is in dat geval niet gehouden te concretiseren welke “andere strafbare feiten” dit precies zijn, mits het causale verband met de onverklaarde uitgaven aannemelijk is.

www.lexboost.com

Samenvattend voor de juridische praktijk:

Bij een veroordeling voor witwassen mag de rechter wel een abstracte methode (kasopstelling) gebruiken om het voordeel te schatten, maar hij moet in zijn motivering streng onderscheid maken tussen het louter “witgewassen object” en daadwerkelijk uit het witwassen gegenereerd voordeel (zoals commissie of rendement). Het blindelings gelijkstellen van de totale uitkomst van een kasopstelling aan het voordeel uit het bewezenverklaarde witwassen, leidt tot cassatie wegens onvoldoende motivering.

Praktizijn test nu ook Mistral

Sinds september 2023 testen we gratis AI-systemen door maandelijks dezelfde tien zoekvragen te stellen. In die twee jaar is er niet echt veel veranderd, we blijven ontevreden over de kwaliteit van de antwoorden en raden aan om open AI-systemen alleen te gebruiken ter ondersteuning van Lees meer

23 september | 2025|
Advertentie

 

Ga naar de bovenkant