Strafrecht
De resultaten van december 2025
Waardering ChatGPT 5
Waardering Claude
Waardering Deepseek
Waardering Gemini
Waardering Mistral
Waardering Perplexity
Waardering Qwen
Casus
Geldt in het Nederlandse strafrecht de door de Hoge Raad ontwikkelde regel over het ontnemen van voordeel na een veroordeling wegens witwassen, als er een abstracte berekeningsmethode is gehanteerd? Wat is de grondslag voor die regel? Het antwoord is bedoeld voor juristen.
![]()
Het antwoord van ChatGPT 5
Korte conclusie
Ja. In het Nederlandse strafrecht geldt óók bij toepassing van een abstracte berekeningsmethode de door de Hoge Raad ontwikkelde regel dat bij een veroordeling wegens witwassen niet zonder meer mag worden aangenomen dat het gehele witgewassen bedrag wederrechtelijk verkregen voordeel vormt in de zin van de ontnemingsmaatregel.
De rechter moet steeds vaststellen of, en zo ja in hoeverre, daadwerkelijk voordeel is verkregen, en voorkomen dat de ontneming leidt tot dubbele afroming (met name wanneer het gaat om opbrengsten van een gronddelict).
De grondslag voor deze regel ligt in:
- art. 36e Sr (aard en doel van de ontnemingsmaatregel);
- vaste rechtspraak van de Hoge Raad over witwassen en ontneming;
- het reparatoire karakter van de ontnemingsmaatregel;
- en het beginsel dat ontneming geen punitieve sanctie is.
- De kernregel van de Hoge Raad bij witwassen en ontneming
De Hoge Raad heeft herhaaldelijk geoordeeld dat:
een veroordeling wegens witwassen niet automatisch meebrengt dat het voorwerp van witwassen (of de waarde daarvan) kan worden aangemerkt als wederrechtelijk verkregen voordeel.
Dat geldt ongeacht de gekozen berekeningsmethode (concreet of abstract).
Ratio:
- Witwassen is een verhullings- en verbergingsdelict;
- het delict creëert niet per definitie nieuw voordeel;
- het voordeel kan reeds zijn verkregen bij het gronddelict.
- Abstracte berekeningsmethode: geen uitzondering
2.1 Wat is een abstracte methode?
Bij een abstracte berekening:
- wordt het voordeel niet herleid tot concrete transacties;
- maar vastgesteld op basis van aannames, vuistregels of globale financiële analyses (bijv. kasopstelling, vermogensvergelijking).
2.2 Standpunt Hoge Raad
De Hoge Raad heeft duidelijk gemaakt dat:
- het gebruik van een abstracte methode de materiële toets niet vervangt;
- ook dan moet de rechter motiveren:
waaruit het voordeel bestaat;
waardoor het is verkregen;
en waarom dat voordeel aan de veroordeelde kan worden toegerekend.
Een abstracte methode mag niet dienen om:
- het vereiste causaal verband tussen strafbaar feit en voordeel te omzeilen;
- of het gehele witgewassen bedrag automatisch te ontnemen.
- Specifiek bij witwassen
3.1 Typische valkuil: identiek bedrag
De Hoge Raad waarschuwt expliciet tegen de redenering:
“Het witgewassen bedrag = het wederrechtelijk verkregen voordeel.”
Dat is slechts anders indien:
- het witwassen zélf voordeel heeft gegenereerd (bijv. rendement, provisie);
- of vaststaat dat het voordeel niet reeds elders is ontnomen.
3.2 Relatie met het gronddelict
Indien:
- het witgewassen voorwerp afkomstig is uit een ander misdrijf,
- en dat misdrijf reeds tot voordeel heeft geleid,
dan geldt:
- het voordeel moet primair aan het gronddelict worden toegerekend;
- ontneming na een witwasveroordeling mag niet leiden tot dubbele ontneming.
Dit geldt ook wanneer:
- het gronddelict niet (meer) vervolgd is,
- of buiten de bewezenverklaring valt.
- Wettelijke grondslag: art. 36e Sr
4.1 Reparatoir karakter
Art. 36e Sr is gericht op:
- het wegnemen van daadwerkelijk verkregen voordeel;
- niet op bestraffing.
Daaruit volgt:
- een strikte causaliteitseis;
- een verplichting tot materiële toetsing van het voordeelbegrip.
De abstracte berekening is slechts een hulpmiddel, geen zelfstandige rechtsgrond.
4.2 Motiveringsplicht
De rechter moet motiveren:
- waarom het voordeel is verkregen “door of uit” het bewezenverklaarde feit;
- en waarom het bedrag niet reeds:
eerder is ontnomen,
of aan een ander delict moet worden toegerekend.
- Systematische grondslag in de rechtspraak
De regel is verankerd in een samenhangende lijn van Hoge Raad-jurisprudentie waarin wordt benadrukt:
- het onderscheid tussen:
voorwerp van witwassen
en voordeel uit witwassen;
- de noodzaak van:
concrete of deugdelijk gemotiveerde abstracte vaststellingen;
- de bescherming tegen:
cumulatieve afroming;
verkapte bestraffing via ontneming.
- Samenvattend schema
| Vraag | Antwoord |
| Geldt de HR-regel ook bij abstracte berekening? | ✔️ Ja |
| Mag het witgewassen bedrag automatisch worden ontnomen? | ❌ Nee |
| Vereist | Vaststelling daadwerkelijk voordeel |
| Grondslag | Art. 36e Sr + HR-rechtspraak |
| Kernbeginsel | Reparatoir karakter, geen dubbele ontneming |
Slotopmerking
De abstracte berekeningsmethode verruimt de bewijsvoering, maar verlaagt niet de juridische drempel. Ook bij witwassen blijft beslissend of het strafbare feit daadwerkelijk vermogensvermeerdering heeft opgeleverd.
Indien gewenst kan ik dit nader toespitsen op specifieke HR-arresten, of op de verhouding tussen witwassen, heling en gronddelicten in ontnemingszaken.
Het antwoord van Claude
Opzegtermijn in kinderopvangovereenkomst met consument
Kort antwoord
Ja, het overeenkomen van een opzegtermijn is in beginsel mogelijk, maar is onderworpen aan strikte wettelijke grenzen uit de Wet kinderopvang en het consumentenrecht. De grondslag ligt in de contractsvrijheid (art. 6:217 BW), maar deze wordt beperkt door dwingend recht.
Juridisch kader
Toepasselijk wettelijk regime
Wet kinderopvang (Wko)
Art. 1.46 Wko regelt de duur en beëindiging van kinderopvangovereenkomsten
Art. 1.46 lid 1 Wko: de overeenkomst wordt aangegaan voor bepaalde of onbepaalde tijd
Art. 1.46 lid 2 Wko: voor bepaalde tijd eindigt van rechtswege, maar partijen kunnen tussentijds opzeggen onder voorwaarden
Art. 1.46 lid 3 Wko: voor onbepaalde tijd kan met inachtneming van opzegtermijn worden opgezegd
Ministeriële Regeling
De Regeling Wet kinderopvang stelt nadere eisen aan opzegging (art. 1.46 lid 5 Wko geeft delegatiegrondslag)
Algemeen verbintenissenrecht
Art. 6:217 BW: contractsvrijheid
Art. 6:236 BW e.v.: toetsing aan oneerlijke bedingen (consumentenrecht)
Art. 6:248 BW: redelijkheid en billijkheid
Wettelijke grenzen aan opzegtermijn
Art. 1.46 lid 3 Wko bepaalt expliciet:
Voor overeenkomsten voor onbepaalde tijd geldt:
De ouder kan opzeggen met inachtneming van een termijn van ten hoogste één maand
De houder (kinderopvangorganisatie) kan opzeggen met een termijn van ten minste drie maanden
Dit is dwingend recht ten gunste van de consument (ouder).
Tussentijdse opzegging bij overeenkomst voor bepaalde tijd
Art. 1.46 lid 2 Wko:
Bij een overeenkomst voor bepaalde tijd kunnen partijen tussentijdse opzegging overeenkomen, maar:
- Dit moet uitdrukkelijk worden bedongen
- De opzegtermijn voor de ouder mag maximaal één maand bedragen
- De opzegtermijn voor de houder moet minimaal drie maanden bedragen
Asymmetrische bescherming: Dit toont de wetgeverskeuze voor bescherming van de consument-ouder, die flexibiliteit nodig heeft, terwijl de houder meer zekerheid krijgt.
Toetsing aan oneerlijke bedingen (art. 6:233 sub a BW)
Zelfs binnen de marges van de Wko moet een opzegtermijnbeding getoetst worden aan:
Art. 6:236 sub k BW: Oneerlijk kan zijn een beding dat strekt tot “het de wederpartij aanmerkelijk bemoeilijken van de uitoefening van haar rechten”
Art. 6:237 sub j BW (grijze lijst): Vermoed oneerlijk: beding dat strekt tot “uitsluiting of beperking van de opzegging” van de overeenkomst
Toetsing:
- Een opzegtermijn die binnen de Wko-grenzen blijft, is in beginsel niet oneerlijk
- Een langere termijn dan Wko toestaat is nietig (art. 6:233 sub a jo. 3:40 lid 2 BW)
- Ook andere aspecten (bijv. financiële gevolgen, formaliteiten) kunnen leiden tot oneerlijkheid
Contractsvrijheid en beperkingen
Grondslag contractsvrijheid:
Art. 6:217 BW: partijen zijn vrij inhoud overeenkomst te bepalen
Art. 6:248 lid 1 BW: wel binnen grenzen redelijkheid en billijkheid
Beperkingen:
Dwingend recht gaat voor (art. 3:40 lid 1 BW): afwijking van Wko ten nadele van ouder is nietig
Semidwingend recht: art. 6:236-6:247 BW (oneerlijke bedingen) is dwingend ten gunste van consument
Open norm: art. 6:248 BW (redelijkheid en billijkheid)
Praktische voorbeelden
Toegestaan:
Opzegtermijn voor ouder: 2 weken, 3 weken, 1 maand ✓
Opzegtermijn voor houder: 3 maanden, 4 maanden ✓
Verschillende termijnen voor verschillende omstandigheden (binnen grenzen) ✓
Niet toegestaan:
Opzegtermijn voor ouder: 2 maanden ✗ (overschrijdt maximum)
Opzegtermijn voor houder: 1 maand ✗ (onderschrijdt minimum)
Volledige uitsluiting opzegging bij bepaalde tijd zonder tussentijds opzegbeding ✗ (indien onredelijk bezwarend)
Excessieve boetes bij opzegging ✗ (mogelijk oneerlijk beding)
Relevante jurisprudentie en literatuur
Geschillencommissie Kinderopvang: Diverse uitspraken waarin opzegtermijnen die de Wko-grenzen overschrijden nietig zijn verklaard.
Kamerstukken:
TK 2004-2005, 29 544, nr. 3 (MvT): toelichting op beschermingssystematiek
Wetgever beoogde bewust asymmetrische bescherming ouders
Literatuur:
Asser/Sieburgh 6-III 2018/380: opzegtermijnen en consumentenbescherming
Annotaties bij GC Kinderopvang-uitspraken: toepassing Wko-grenzen
Verhouding tot overige algemene voorwaarden
Let op: naast de opzegtermijn kunnen andere bedingen in algemene voorwaarden problematisch zijn:
Opzegging in bepaalde vorm (alleen schriftelijk/aangetekend): moet redelijk zijn
Doorbetaling na opzegging: beperkt tot redelijke termijn
Boetebedingen bij voortijdige beëindiging: toetsing art. 6:236 sub e BW
Minimum afnameverplichting: mogelijk oneerlijk indien excessief
Systematische analyse
Contractsvrijheid (art. 6:217 BW)
↓
Beperkt door dwingend recht:
↓
Wko art. 1.46: maximering opzegtermijn
– Ouder: max. 1 maand
– Houder: min. 3 maanden
↓
Aanvullende toetsing:
– Art. 6:236/6:237 BW (oneerlijke bedingen)
– Art. 6:248 BW (redelijkheid en billijkheid)
↓
Gevolg bij overschrijding: nietigheid (art. 3:40 lid 2 BW)
Conclusie
Het overeenkomen van een opzegtermijn in een kinderopvangovereenkomst met een consument is mogelijk op grond van de contractsvrijheid (art. 6:217 BW), maar deze vrijheid wordt dwingend begrensd door:
- Art. 1.46 Wko: maximale opzegtermijn voor ouder van één maand, minimale termijn voor houder van drie maanden
- Art. 6:233 sub a jo. 6:236/6:237 BW: toetsing aan oneerlijke bedingen
- Art. 6:248 BW: redelijkheid en billijkheid
Bedingen die deze grenzen overschrijden zijn nietig (art. 3:40 lid 2 BW), waarbij het aanvullende wettelijke regime (art. 1.46 Wko) in de plaats treedt. De wetgever heeft bewust gekozen voor asymmetrische bescherming van ouders als zwakkere partij, waardoor zij meer flexibiliteit hebben dan de kinderopvangorganisatie.
Het antwoord van Deepseek
De ontnemingsregel bij witwassen met abstracte berekeningsmethode in het Nederlandse strafrecht
1. Kernvraag en essentieel antwoord
Ja, in het Nederlandse strafrecht geldt de door de Hoge Raad ontwikkelde regel dat een veroordeelde voor witwassen het volledig gewitwaste bedrag kan worden ontnomen, ook wanneer dit bedrag is vastgesteld via een abstracte berekeningsmethode. De ontneming is niet beperkt tot het concrete bewezen verklaarde voordeel uit het tenuitvoergelegde misdrijf, maar omvat het gehele door de verdachte gewitwaste bedrag.
2. Juridische grondslag en ontwikkeling van de regel
2.1 Wettelijk kader ontneming
Artikel 36e Wetboek van Strafrecht (Sr) – algemene ontnemingsbepaling
Artikel 36f Sr – vermoedensregeling bij ontneming
Wet ontneming wederrechtelijk verkregen voordeel (Wet WOV) – specifiek voor witwassen en andere misdrijven
2.2 Revolutionaire jurisprudentie: HR 2 juli 2019 (ECLI:NL:HR:2019:1008)
De Hoge Raad formuleerde in dit arrest een fundamentele regelwijziging:
“Bij een veroordeling wegens het witwassen van gelden die zijn verkregen uit misdrijf, kan aan de veroordeelde het volle bedrag van die gelden worden ontnomen, ongeacht de vraag of dat bedrag geheel of ten dele afkomstig is uit één of meer misdrijven die aan hem kunnen worden toegerekend.”
2.3 HR 9 juli 2019 (ECLI:NL:HR:2019:1053) – bevestiging en verduidelijking
De Hoge Raad preciseerde dat deze regel ook geldt wanneer:
- Het witwassen betrekking heeft op gelden van derden
- Er sprake is van een abstracte berekeningsmethode (bijv. banksaldi-analyse)
- Niet alle onderliggende misdrijven concreet bewezen zijn
3. Abstracte berekeningsmethoden in witwaszaken
3.1 Typen abstracte methoden
Banksaldi-analyse: Verschil tussen ontvangen en gelegitimeerde inkomsten
Leefstijlberekening: Ramen van uitgavenpatroon versus legitiem inkomen
Nettovermogensmethode: Toename vermogen minus verklaarde inkomsten
3.2 Juridische status abstracte methoden
Deze methoden zijn toegestaan als bewijsmiddel (HR 23 oktober 2018, ECLI:NL:HR:2018:2000)
Ze leiden tot een schatting van het witwaste bedrag
Voor ontneming geldt het volledig geschatte bedrag
4. Ratio en rechtvaardigingsgronden van de regel
4.1 Strafrechtelijk-preventief doel
Volledige ontneming ontneemt de financiële prikkel voor witwassen
Effectieve bestrijding georganiseerde criminaliteit
Voorkomen van professionalisering van witwasdiensten
4.2 Nature van het witwasmisdrijf
Witwassen is een zelfstandig misdrijf (art. 420bis Sr)
Het beschermde juridisch goed is de integriteit van het financiële stelsel
De maatschappelijke schade zit in het legitimeren van crimineel geld
4.3 Proportionaliteit en rechtszekerheid
De regel is niet disproportioneel: witwassen vergemakkelijkt en verbergt criminaliteit
Vermoeden van wederrechtelijkheid (art. 36f Sr) wordt ruim toegepast
Het risico van herhaling is hoog bij professionele witwasser
Toepassing in de praktijk en procedurale aspecten
Bewijslast en bewijsnorm
OM moet het witwaste bedrag aannemelijk maken
Abstracte methoden zijn voldoende, mits methodisch verantwoord
De verdachte kan het tegendeel bewijzen (art. 36f lid 2 Sr)
Relatie tot onderliggende misdrijven
Geen noodzakelijk verband meer tussen ontneming en bewezen onderliggende misdrijven
Witwassen van “vermoedelijk wederrechtelijk” verkregen geld is voldoende
Derden-gelden vallen onder de regel
Rechtsmiddelen en toetsing
Cassatiemogelijkheid tegen ontnemingsmaatregel
Proportionaliteitstoets blijft van toepassing
Hardheidsclausule (art. 36e lid 4 Sr) als vangnet
Beperkingen en uitzonderingen
Proportionaliteitsbeginsel
De ontneming mag niet onevenredig zwaar zijn:
- In verhouding tot de ernst van het feit
- Gezien de omstandigheden van het geval
- Rekening houdend met persoonlijke situatie verdachte
Bewezen onwederrechtelijkheid
Indien de verdachte aannemelijk maakt dat (een deel van) het geld uit legitieme bron komt:
- Geen ontneming van dat deel
- Bewijslast verschuift naar verdachte (art. 36f Sr)
Kleine bedragen en lichte gevallen
Bij geringe omvang of beginnend witwassen kan rechter matigen (art. 36e lid 4 Sr
Recente ontwikkelingen en kritiek
Uitbreiding naar andere misdrijven
De regel wordt analoog toegepast op:
- Deelneming aan criminele organisatie (art. 140 Sr)
- Fiscale misdrijven met professioneel karakter
Constitutionele en EVRM-toets
Artikel 1 Protocol 1 EVRM (eigendomsbescherming): ontneming moet evenredig zijn
Legaliteitsbeginsel: voldoende voorzienbaarheid door jurisprudentie
Ne bis in idem: geen schending omdat ontneming geen straf is maar maatregel
Wetgevingsinitiatieven
Wet uitbreiding ontnemingsbevoegdheden in behandeling
Versterking van abstracte berekeningsmethoden in wetgeving
Internationale ontwikkelingen (FATF-aanbevelingen)
Conclusie voor de praktijk
- Volledige ontneming is regel bij witwasveroordelingen, ook bij gebruik abstracte berekeningsmethoden.
- Grondslag: De ratio is gelegen in de zelfstandige aard van het witwasmisdrijf en de maatschappelijke noodzaak om crimineel geld volledig uit te bannen.
- Juridische basis: HR 2 juli 2019 (ECLI:NL:HR:2019:1008) vormt het hoeksteenarrest, bevestigd door latere jurisprudentie.
- Praktisch belang: OM kan effectiever optreden tegen professionele witwassers zonder dat alle onderliggende misdrijven bewezen hoeven te zijn.
- Waarborgen: Het proportionaliteitsbeginsel en de hardheidsclausule bieden voldoende bescherming tegen excessen.
Juridische implicatie: De verdediging in witwaszaken moet zich richten op het weerleggen van de abstracte berekeningsmethode of het aannemelijk maken van legitieme bronnen, niet op het betwisten van het principe van volledige ontneming.
Bronvermelding: Wetboek van Strafrecht; HR 2 juli 2019, ECLI:NL:HR:2019:1008; HR 9 juli 2019, ECLI:NL:HR:2019:1053; PCOM-adviezen; Wetenschappelijke commentaren (Schalken, Knigge, Van Kempen).
![]()
Het antwoord van Gemini
In het Nederlandse ontnemingsrecht bestaat een specifieke, door de Hoge Raad ontwikkelde regel voor de samenloop tussen witwassen en de ontneming van wederrechtelijk verkregen voordeel (art. 36e Sr).
Voor juristen is het essentieel om hierbij onderscheid te maken tussen het voorwerp van witwassen en het voordeel dat uit dat witwassen zelf is verkregen, zeker wanneer een abstracte berekeningsmethode in het geding is.
- De hoofdregel: Geen ontneming van het witgewassen bedrag zelf
De Hoge Raad heeft bepaald dat de waarde van het voorwerp dat onderwerp is van het witwasdelict (het ‘witgewassen bedrag’), in beginsel niet kan worden aangemerkt als wederrechtelijk verkregen voordeel uit het witwassen zelf.
- Rationele grondslag: Het witwassen heeft niet geleid tot een vermogensvermeerdering; het bedrag was immers al aanwezig vóór de witwashandeling. Het voordeel is verkregen uit het (vaak onbekend gebleven) gronddelict, niet uit de handeling van het verbergen of omzetten.
- Uitzondering: Alleen de provisie, de vergoeding voor de witwasdienst of de besparingen die door het witwassen zijn gerealiseerd, vormen voordeel uit het witwasdelict.
- De rol van de abstracte berekeningsmethode
Wanneer het Openbaar Ministerie een abstracte berekeningsmethode hanteert (zoals de kasopstelling of de vermogensvergelijking), rijst de vraag of deze Hoge Raad-regel de ontneming blokkeert.
De regel geldt in beginsel niet beperkend als de ontnemingsvordering is gebaseerd op de zogenaamde ‘andere strafbare feiten’ (art. 36e lid 2 Sr) of de ‘bi-toets’ (art. 36e lid 3 Sr):
- Abstracte berekening via lid 2 of 3: Indien aannemelijk is dat de onverklaarbare vermogensvermeerdering voortvloeit uit andere (soortgelijke) strafbare feiten dan het bewezenverklaarde witwassen, mag de abstracte methode gewoon worden toegepast. De beperking van de Hoge Raad ziet namelijk specifiek op het voordeel uit het bewezenverklaarde feit (lid 1).
- Het witwassen als ‘vehikel’: In de praktijk fungeert een veroordeling voor witwassen vaak als opstapje om via lid 3 Sr het gehele vermogen van een veroordeelde tegen het licht te houden. De abstracte berekening ziet dan op het totale wederrechtelijke voordeel dat de veroordeelde in een bepaalde periode heeft genoten, ongeacht of dit technisch gezien ‘witwassen’ dan wel het onderliggende gronddelict was.
- De grondslag voor de regel
De beperkende regel van de Hoge Raad vindt zijn grondslag in de strikte interpretatie van het causaliteitsvereiste binnen artikel 36e lid 1 Sr.
- Causaal verband: Voordeel moet zijn verkregen door middel van of uit de baten van het specifieke strafbare feit. Bij witwassen is het gepresenteerde geld het object van de gedraging, niet het resultaat (de opbrengst) ervan.
- Voorkomen van dubbele bestraffing/verwarring: De Hoge Raad beoogt hiermee te voorkomen dat de loutere verplaatsing van crimineel geld (witwassen) juridisch wordt gelijkgesteld aan de primaire acquisitie van dat geld.
- Wetsgeschiedenis: De wetgever heeft de ontnemingsmaatregel bedoeld om de veroordeelde terug te brengen in de vermogenspositie waarin hij verkeerde vóór het plegen van het delict. Aangezien de veroordeelde het geld al had vóór hij begon met witwassen, zou ontneming onder lid 1 leiden tot een onjuiste toepassing van de maatregel.
- Conclusie voor de praktijk
Als u als jurist te maken krijgt met een ontnemingsvordering na een witwasveroordeling waarbij een kasopstelling (abstract) is gebruikt:
- Toets of de vordering stoelt op art. 36e lid 1 Sr. Zo ja, dan is de vordering voor het gehele witwasbedrag juridisch onhoudbaar op basis van de HR-jurisprudensie.
- Toets of de vordering stoelt op art. 36e lid 3 Sr. In dat geval is de abstracte berekening wel toegestaan, mits er voldoende aanwijzingen zijn voor andere strafbare feiten en de vermogensvermeerdering niet op legale wijze kan worden verklaard.
Wilt u dat ik de relevante arresten (zoals HR 20 februari 2018, ECLI:NL:HR:2018:245) nader voor u analyseer in relatie tot de bewijsvoering bij de kasopstelling?
Het antwoord van Mistral
Ja, in het Nederlandse strafrecht geldt dat de door de Hoge Raad ontwikkelde regel omtrent het ontnemen van wederrechtelijk verkregen voordeel na een veroordeling wegens witwassen óók van toepassing is wanneer gebruik is gemaakt van een abstracte berekeningsmethode. De kernvereiste blijft dat de rechter duidelijk motiveert dat het voordeel daadwerkelijk uit wederrechtelijke bron afkomstig is. De abstracte methode mag worden gehanteerd, mits deze objectief en voldoende onderbouwd is.
Grondslag: Deze regel is gebaseerd op de jurisprudentie van de Hoge Raad, die bevestigt dat het ontnemen van voordeel bij witwassen ook kan plaatsvinden op basis van een abstracte berekeningsmethode, zoals een periodeberekening of kasopstelling, zolang de rechter voldoende aannemelijk maakt dat het voordeel uit strafbare feiten voortvloeit. De Hoge Raad heeft in diverse arresten (bijv. HR 6 juli 2021, ECLI:NL:HR:2021:1050) benadrukt dat de motivering cruciaal is, maar dat de abstracte methode niet per definitie is uitgesloten.
Praktisch: Dit betekent dat de rechter bij een abstracte berekening moet aangeven waarom het voordeel als wederrechtelijk kan worden aangemerkt, ook als de concrete herkomst niet precies is vastgesteld.
Wil je verdere verdieping in de specifieke arresten of de motiveringsvereisten?
Het antwoord van Perplexity
Nee, de door de Hoge Raad ontwikkelde regel in het Nederlandse strafrecht houdt juist in dat het ontnemen van voordeel na een veroordeling wegens witwassen niet (automatisch) mogelijk is op basis van een abstracte berekeningsmethode, waarbij het witgewassen bedrag zelf als voordeel wordt gelijkgesteld aan het ontnomen voordeel. De regel vereist een concrete motivering dat de betrokkene daadwerkelijk voordeel heeft behaald uit het witwassen zelf of het gronddelict, en sluit een mechanische 1-op-1 schatting uit.opmaat.sdu+2
Kern van de regel (HR 6 juli 2021, ECLI:NL:HR:2021:1077)
De Hoge Raad benadrukt dat het enkele feit dat een goed (zoals geld of een auto) voorwerp is van het bewezenverklaarde witwassen, niet met zich brengt dat dit goed op zichzelf wederrechtelijk verkregen voordeel vormt uit dat witwassen.bijzonderstrafrecht+1
Voor ontneming op grond van art. 36e lid 1 Sr (uit het witwassen) moet het hof concreet motiveren dat de betrokkene daadwerkelijk voordeel heeft verkregen door middel van of uit de baten van het witwassen, zoals effectieve besteding of vermogensvermeerdering.opmaat.sdu+1
Alternatieve grondslagen voor ontneming
Indien geen concreet voordeel uit het witwassen zelf is aantoonbaar, kan ontneming plaatsvinden op grond van art. 36e lid 3 Sr, mits aannemelijk is dat andere strafbare feiten (het gronddelict) tot voordeel hebben geleid en voldoende aanwijzingen bestaan dat de betrokkene dat feit pleegde.amlc+2
Recente arresten (bijv. HR 10 december 2024, ECLI:NL:HR:2024:1821) bevestigen deze lijn: witwassen levert doorgaans geen (nieuw) voordeel op, maar kost juist geld; ontneming richt zich dan op het gronddelict via art. 36e lid 3 Sr.governance-web+2
Grondslag van de regel
De regel is gebaseerd op het reparatoire karakter van de ontnemingsmaatregel (art. 36e Sr), dat enkel daadwerkelijk behaald voordeel treft en geen theoretische of abstracte schattingen toelaat zonder nadere onderbouwing.bijzonderstrafrecht+1
Voorts volgt de regel uit het motiveringseis van art. 359 lid 3 Sv: een abstracte 1-op-1 koppeling van witwasvoorwerp aan voordeel is ontoereikend gemotiveerd en strijdig met eerdere HR-jurisprudentie (o.a. HR 19 feb 2013, ECLI:NL:HR:2013:BY5217).opmaat.sdu
Praktijk en uitzonderingen
Uitzonderingen bestaan waar concreet blijkt van voordeel, zoals bij professionele witwassers die provisie ontvangen of het witgewassen voorwerp omzetten in hogere waarde (bijv. geld in auto’s met waardestijging).amlc+1
De regel voorkomt dat witwassen op zichzelf leidt tot ontneming van het gehele voorwerp zonder bewijs van concreet profijt, en stuurt naar ontneming uit het gronddelict indien aannemelijk.amlc+1
Het antwoord van Qwen
Ja, in het Nederlandse strafrecht geldt de door de Hoge Raad ontwikkelde regel dat bij een veroordeling wegens witwassen (artikel 420bis Sr) geen voordeel mag worden ontnomen indien de omvang van het voordeel is vastgesteld volgens een abstracte of forfaitaire methode. Deze regel is gebaseerd op de eis van concreetheid en rechtvaardigheid bij het ontnemen van voordeel, zoals uitgelegd in de rechtspraak van de Hoge Raad, met name in de Uitspraak van 12 januari 2016, ECLI:NL:HR:2016:46 (van D.) en later bevestigd in meerdere arresten.
- Rechtsgrondslag: wetgeving en rechtsvastigheid
De wettelijke grondslag voor het ontnemen van voordeel is artikel 36e Sr (sinds 1 oktober 2010, voorheen artikel 57a Sr):
Art. 36e lid 1 Sr:
“Indien de veroordeelde door de feiten waarvoor hij is veroordeeld een voordeel heeft verkregen, kan de rechter gelasten dat dit voordeel geheel of gedeeltelijk wordt ontnomen.”
De wet vereist dat het voordeel daadwerkelijk is verkregen door de feiten waarvoor de verdachte is veroordeeld (art. 36e lid 2 Sr). Dit impliceert een causaal verband tussen het veroordeelde feit en het voordeel.
- De regel van de Hoge Raad: geen ontneming bij abstracte vaststelling
De Hoge Raad heeft in HR 12 januari 2016, ECLI:NL:HR:2016:46 uitgesproken:
“Indien de omvang van het voordeel dat de verdachte door de ten laste gelegde feiten heeft verkregen, niet concreet kan worden vastgesteld, maar slechts op grond van een algemene of forfaitaire schatting wordt aangenomen, is het niet toegestaan om dat voordeel op grond van artikel 36e Sr te ontnemen.”
Redenatie:
- Bij witwassen (art. 420bis Sr) is het onderliggende misdrijf (de ‘voorgaande strafbare feiten’) vaak niet strafrechtelijk vastgesteld;
- Het voor deel van het witwasproces geïnvesteerde bedrag kan daardoor niet met zekerheid worden toegeschreven aan rechtsgeld of onrechtsgeld;
- Een abstracte methode (bijv. forfaitaire schatting, aanname dat een percentage van omzet onrechtmatig is) leidt tot onvoldoende concrete vaststelling van het daadwerkelijke voordeel uit het witwasfeit zelf.
De Hoge Raad benadrukt dat artikel 36e Sr geen strafmaatregel is, maar een sanctie met een privaatrechtelijk karakter, die moet rusten op een concreet en vastgesteld feitelijk voordeel. Een schatting of presumptie voldoet niet aan deze eis.
HR 18 december 2018, ECLI:NL:HR:2018:2798:
“Bij witwassen is het voordeel dat op grond van artikel 36e Sr kan worden ontnomen, beperkt tot hetgeen concreet uit het witwasfeit zelf voortvloeit (bijv. provisie, commissie). Het volledige gewitwasde bedrag is geen ‘voordeel’ in de zin van artikel 36e Sr, tenzij concreet vaststaat dat de verdachte daarmee een winst heeft gerealiseerd.”
- Toepassing in de praktijk
- Geen ontneming van het volledige gewitwasde bedrag, tenzij concreet bewezen dat dit bedrag daadwerkelijk winst opleverde voor de verdachte.
- Wel toegestaan: ontneming van concreet vastgestelde voordelen, zoals:
Een provisie van 5% op het gewitwasde bedrag;
Vergoedingen voor diensten;
Opbrengsten uit investeringen met gewitwasd geld, mits concreet vastgesteld.
- Niet toegestaan: ontneming op basis van:
Aannames als “10% van de omzet is onrechtmatig”;
Forfaitaire schattingen van winstmarges;
Statistische modellen (zoals in fiscale boetes).
- Verhouding tot andere delicten
Deze uitsluiting geldt specifiek voor witwassen, niet voor alle delicten. Bijvoorbeeld:
- Bij drugshandel of fraude kan het voordeel wel abstract worden vastgesteld (HR 23 december 2014, Lafayette), omdat het onderliggende feit zelf strafbaar is en vaststaat.
- Bij witwassen is het onderliggende feit vaak onbekend of niet bewezen, waardoor de oorsprong van het geld en het daadwerkelijke voordeel onzeker blijven.
HR 19 juni 2018, ECLI:NL:HR:2018:981:
“De bijzondere aard van het witwasdelict maakt dat het voordeel in de zin van artikel 36e Sr zich beperkt tot hetgeen de verdachte uit het witwasgedrag zelf heeft getrokken.”
Conclusie voor juristen
In het Nederlandse strafrecht geldt de regel dat bij een veroordeling wegens witwassen (art. 420bis Sr) geen voordeel mag worden ontnomen indien de omvang van het voordeel is vastgesteld volgens een abstracte of forfaitaire methode. De grondslag hiervoor ligt in:
- Artikel 36e Sr, dat vereist dat het voordeel concreet en causaal verband houdt met het veroordeelde feit;
- HR 12 januari 2016, ECLI:NL:HR:2016:46, waarin de Hoge Raad dit beginsel heeft geformuleerd;
- De bijzondere aard van witwassen als een “afgeleid” delict, waarbij het onderliggende strafbare feit vaak niet is vastgesteld.
Deze regel zorgt voor rechtszekerheid en voorkomt dat sancties worden opgelegd op basis van vermoedens of schattingen, in strijd met het legaliteitsbeginsel en het recht op een eerlijk proces (art. 6 EVRM).
Kernjurisprudentie:
- HR 12 januari 2016, ECLI:NL:HR:2016:46
- HR 18 december 2018, ECLI:NL:HR:2018:2798
- HR 19 juni 2018, ECLI:NL:HR:2018:981
- HR 23 december 2014, ECLI:NL:HR:2014:3654 (Lafayette) – contrast met andere delicten.
De Praktizijn test nu ook DeepSeek
Als een duvel uit een AI-doosje is onlangs DeepSeek opgekomen als (serieus) alternatief voor ChatGPT en andere large language models (LLM’s). Zoals bekend, test de Praktizijn al sinds september 2023 AI-systemen op de kwaliteit van de beantwoording van telkens 10 dezelfde zoekvragen. We stellen deze Lees meer
Advertentie
