Erfrecht
De resultaten van augustus 2025
Waardering ChatGPT 5
Waardering Claude
Waardering Gemini
Waardering Deepseek
Waardering Qwen
Waardering Perplexity
Casus
Waar moet de notaris, conform het Nederlandse erfrecht, rekening mee houden bij het beoordelen van de wilsbekwaamheid van een testateur op een sterfbed? Waar wordt dit op gebaseerd? Het antwoord is bedoeld voor een jurist.
Het antwoord van ChatGPT 5
In het Nederlandse erfrecht geldt dat een notaris bij het opstellen van een testament op een sterfbed bijzondere zorgvuldigheid moet betrachten bij het vaststellen van de wilsbekwaamheid van de testateur. Dit volgt uit zowel wettelijke bepalingen als tuchtrechtelijke en rechterlijke uitspraken.
Wettelijk kader
- Artikel 4:42 lid 1 BW bepaalt dat een uiterste wil (zoals een testament) alleen geldig is indien de erflater de wil heeft en de gevolgen van zijn verklaring kan overzien.
- Artikel 3:33 en 3:34 BW regelen dat een rechtshandeling slechts tot stand komt met een op rechtsgevolg gerichte wil en dat een rechtshandeling vernietigbaar is wanneer deze onder invloed van een geestelijke stoornis tot stand komt.
- Wet op het notarisambt (Wna), met name art. 43 en 44, verplicht de notaris om zich te vergewissen van de identiteit en wilsbekwaamheid van partijen.
Normen en richtlijnen voor de notaris
De notaris moet, conform de Leidraad Beoordeling Wilsbekwaamheid (KNB, 2011, geactualiseerd 2021), rekening houden met:
- Signalen van mogelijke wilsonbekwaamheid
Terminale ziekte, hoge leeftijd, medicatiegebruik (morfine), verwardheid, delier, cognitieve achteruitgang.
Situatie van afhankelijkheid of druk door derden.
- Stappenplan ‘stap 1–stap 2’
Stap 1: Eigen waarneming — gesprek voeren met testateur, in begrijpelijke taal de inhoud en gevolgen van het testament bespreken.
Stap 2: Bij twijfel — raadplegen van een arts (bij voorkeur een onafhankelijk geriater of huisarts) voor een verklaring over de wilsbekwaamheid op dat moment.
- Documentatieplicht
De notaris moet zorgvuldig vastleggen welke observaties zijn gedaan, welke vragen zijn gesteld, welke antwoorden kwamen en eventuele medische verklaringen.
- Onafhankelijk gesprek
Bij voorkeur zonder aanwezigheid van familie of erfgenamen om beïnvloeding uit te sluiten.
Rechterlijke en tuchtrechtelijke basis
Uit jurisprudentie (o.a. Hof Amsterdam 24-07-2018, ECLI:NL:GHAMS:2018:2607 en diverse Kamer voor het Notariaat-uitspraken) volgt dat:
- De notaris niet alleen mag afgaan op de verklaring van de cliënt zelf, maar actief moet toetsen of er sprake is van een vrije en bewuste wil.
- Bij sterfbedtestamenten ligt de lat hoger vanwege het verhoogde risico op beïnvloeding en medische beperkingen.
- Het ontbreken van een voldoende vastlegging van de beoordeling kan leiden tot tuchtrechtelijke aansprakelijkheid en vernietigbaarheid van het testament.
Belangrijkste toetsingscriteria
De notaris moet vaststellen dat de testateur:
- Het doel en de inhoud van het testament begrijpt.
- De gevolgen voor zichzelf en zijn erfgenamen kan overzien.
- Onafhankelijk en zonder druk van derden handelt.
- Op het moment van tekenen geestelijk in staat is de wil te vormen (actueel tijdstip is beslissend).
Samengevat:
Bij een sterfbedtestament moet de notaris, conform art. 4:42 BW, art. 3:33–3:34 BW en art. 43–44 Wna, extra zorgvuldig de wilsbekwaamheid toetsen, waarbij hij de KNB-Leidraad en relevante jurisprudentie als leidraad neemt. Dit betekent actief signaleren, eventueel deskundige inschakelen, onafhankelijk spreken met de testateur en uitgebreide dossiervorming. De basis ligt dus in het Burgerlijk Wetboek, de Wet op het notarisambt, en de KNB-richtlijnen, ondersteund door tuchtrecht en rechtspraak.
Het antwoord van Claude
Bij de beoordeling van wilsbekwaamheid van een sterfbedtestateur moet de notaris conform het Nederlandse erfrecht rekening houden met verschillende juridische en praktische aspecten:
Wettelijk kader
De wilsbekwaamheid wordt primair beoordeeld aan de hand van artikel 3:32 BW, dat bepaalt dat een rechtshandeling kan worden vernietigd indien zij is verricht door een persoon die ten tijde van de rechtshandeling wegens een geestelijke stoornis niet in staat was zijn wil te bepalen of de betekenis van zijn verklaring in te zien.
Voor testamenten geldt daarnaast het specifieke regime van artikel 4:58 BW (nietigheid wegens geestesziekte) en artikel 4:59 BW (vernietigbaarheid bij beperkte wilsonbekwaamheid).
Beoordelingscriteria voor de notaris
De notaris moet beoordelen of de testateur:
- Inzicht heeft in de aard en gevolgen van de rechtshandeling
Begrijpt wat een testament inhoudt
Overziet de rechtsgevolgen van zijn beschikkingen
Beseft welke personen hij bevoordeelt of benadeelt
- Vrije wilsbepaling kan uitoefenen
Niet onder dwang, bedreiging of ongeoorloofde beïnvloeding staat
Zelfstandig kan beslissen over zijn vermogen
Zijn beslissing consistent en weloverwogen is
- Cognitieve capaciteiten
Helder kan communiceren
Vragen begrijpt en adequaat beantwoordt
Geen tekenen van verwardheid of desoriëntatie toont
Praktische aandachtspunten bij sterfbedtestamenten
Verhoogde zorgvuldigheid: De notaris moet extra alert zijn omdat:
- Ziekte en medicatie het oordeelsvermogen kunnen beïnvloeden
- Emotionele druk vanuit de omgeving mogelijk is
- Tijdsdruk tot overhaaste beslissingen kan leiden
Documentatieplicht: Uitgebreide vastlegging van:
- Het gesprek en de vragen gesteld
- De reacties en het gedrag van testateur
- Eventueel aanwezige familieleden of zorgverleners
- Medische context voor zover relevant
Jurisprudentiële uitgangspunten
De Hoge Raad heeft in verschillende arresten benadrukt dat:
- Ziekte op zich geen wilsonbekwaamheid betekent (HR 19 mei 1967, NJ 1967/261)
- Momentane helderheid voldoende kan zijn voor testamentaire beschikkingen
- De bewijslast voor wilsonbekwaamheid bij degene ligt die zich daarop beroept
- Medische expertise vaak noodzakelijk is voor een juiste beoordeling
Advies bij twijfel
Bij gerede twijfel over de wilsbekwaamheid kan de notaris:
- Een medische second opinion vragen
- Het testament uitstellen indien mogelijk
- Extra getuigen laten aanwezig zijn
- Een uitgebreider dossier aanleggen ter onderbouwing
De notaris heeft een professionele zorgplicht om alleen mee te werken aan rechtshandelingen waarbij de wilsbekwaamheid vaststaat, maar moet zich ook hoeden voor onnodige paternalistische bemoeienis met de testamentaire vrijheid.
Het antwoord van Gemini
De notaris heeft, conform de Wet op het notarisambt (Wna) en de notariële tuchtrechtspraak, een zware zorgplicht bij het vaststellen van de wilsbekwaamheid van een cliënt, zeker in de kwetsbare situatie van een sterfbed. Het opmaken van een testament in deze omstandigheden vereist een bijzondere zorgvuldigheid van de notaris, waarbij een strikte toetsing plaatsvindt. Het antwoord op uw vraag is gebaseerd op de jurisprudentie en de handreikingen van de Koninklijke Notariële Beroepsorganisatie (KNB), met name het Stappenplan Beoordeling Wilsbekwaamheid.
Juridisch Kader en Notariële Zorgplicht
De notaris moet vaststellen of de testateur in staat is tot een ‘redelijke waardering van de bij de rechtshandeling betrokken belangen’ (HR 19 januari 1990, Suk/Brittania). De notaris is daarbij geen medisch expert, maar heeft een juridische onderzoeksplicht. Deze plicht is gebaseerd op de volgende pijlers:
- Artikel 21 lid 2 Wna: De notaris is verplicht zijn dienst te weigeren indien hij redelijke twijfel heeft over de wilsbekwaamheid van de cliënt.
- Wilsbekwaamheid versus handelingsbekwaamheid: De notaris toetst niet de handelingsbekwaamheid (geregeld in art. 3:32 BW), maar de wilsbekwaamheid. Een persoon kan handelingsbekwaam zijn, maar feitelijk wilsonbekwaam om de gevolgen van de rechtshandeling te overzien.
Beoordeling op het Sterfbed
Bij een testateur op het sterfbed moet de notaris rekening houden met een aantal specifieke factoren die de wilsbekwaamheid kunnen beïnvloeden:
- Eigen waarneming van de notaris: Dit is de eerste en meest belangrijke stap. De notaris beoordeelt de cliënt op basis van zijn eigen indrukken. Hierbij let hij op:
Het vermogen van de cliënt om de gestelde vragen te begrijpen en consistent te beantwoorden.
De mogelijkheid om in eigen woorden de inhoud en de gevolgen van het testament te verwoorden.
De algehele fysieke en mentale toestand, waaronder helderheid van denken, coherentie van spreken en medicatiegebruik.
- Aanwezigheid van derden: De notaris moet zich ervan vergewissen dat de testateur zijn wil vrij en onbeïnvloed door derden kan bepalen. In de context van een sterfbed is het risico op ongepaste beïnvloeding door familieleden of zorgverleners significant. De notaris dient zo veel mogelijk een privé-gesprek met de testateur te voeren.
- Consistentie van de wil: De notaris dient te onderzoeken of de wensen die de testateur uit, overeenkomen met eerdere, eventueel vastgelegde, wilsverklaringen of gedragingen. Een plotselinge en onverklaarbare wijziging van de testamentaire beschikking is een belangrijke indicator voor nader onderzoek.
- Het Stappenplan Beoordeling Wilsbekwaamheid (KNB): Dit stappenplan dient als een praktische leidraad en voorziet in een gestructureerde aanpak. De notaris doorloopt de volgende stappen:
Vaststellen van de aanleiding: Zijn er indicatoren die twijfel oproepen over de wilsbekwaamheid, zoals hoge leeftijd, verblijf in een zorginstelling, of bekende medische aandoeningen?
Beoordeling van de beslisvaardigheid: De notaris toetst het vermogen van de testateur op vier concrete punten:
Het vermogen om een keuze kenbaar te maken.
Het vermogen om relevante informatie te begrijpen en te reproduceren.
Het vermogen om de betekenis van de informatie te beseffen en te waarderen in relatie tot de eigen situatie.
Het vermogen om de keuze logisch te kunnen beargumenteren.
- Inschakelen van een onafhankelijk medisch deskundige: Indien de notaris, ondanks zijn eigen onderzoek, gerede twijfel blijft houden, dient hij een onafhankelijke arts in te schakelen. Dit is geen behandelend arts, maar bij voorkeur een arts die gespecialiseerd is in de beoordeling van wilsbekwaamheid, zoals een VIA-arts (Vereniging van Indicerende en Adviserende Artsen). De arts dient een medische verklaring af te geven die voldoet aan specifieke eisen, zoals het vermelden van de feiten en omstandigheden die ten grondslag liggen aan de conclusie.
Conclusie
De notaris op een sterfbed bevindt zich in een delicate positie, waarbij enerzijds de ministerieplicht geldt en anderzijds de zware zorgplicht. De beoordeling van wilsbekwaamheid is een feitelijke, maar juridisch zeer relevante, waardering die wordt gebaseerd op een combinatie van:
- De eigen waarneming van de notaris.
- Aanwijzingen voor onbehoorlijke beïnvloeding.
- De consistentie van de geuite wensen met eerdere verklaringen.
- De concrete beoordeling van de beslisvaardigheid volgens de criteria uit de KNB-handreiking.
- Bij gerede twijfel, het oordeel van een onafhankelijk medisch deskundige.
Deze zorgvuldigheid is cruciaal, omdat een testament dat is opgemaakt door een wilsonbekwame testateur vernietigbaar is. De notaris moet de doorlopen procedure en de redenen voor zijn oordeel zorgvuldig vastleggen in zijn dossier om te voldoen aan zijn wettelijke en tuchtrechtelijke verplichtingen.
Het antwoord van Deepseek
Bij het beoordelen van de wilsbekwaamheid van een testateur op een sterfbed moet de notaris onder het Nederlandse erfrecht (Boek 4 BW) met name letten op de volgende aspecten, gebaseerd op jurisprudentie en rechtsleer:
Wettelijke vereisten wilsbekwaamheid (art. 4:53 BW)
De testateur moet in staat zijn:
- Te begrijpen wat een testament inhoudt (natura negotii);
- Te willen wat hij bepaalt (animus testandi);
- Een vrije wil te vormen, zonder pathologische stoornissen of beïnvloeding.
Medische en psychologische factoren
- Lichamelijke toestand: Pijn, medicatie (bv. morfine) of vermoeidheid kunnen het bewustzijn aantasten (vgl. HR 6 november 1981, NJ 1982/360).
- Geestelijke helderheid: De testateur moet coherent en consistent kunnen redeneren over zijn wensen (vgl. Hof Den Haag 24 januari 2012, ECLI:NL:GHDHA:2012:BV1023).
- Korte momenten van luciditeit (“lucide interval”) kunnen volstaan, mits vastgelegd (HR 20 januari 1995, NJ 1995/539).
Documentatie en bewijs
- Verklaring van de notaris: De notaris moet nauwkeurig beschrijven hoe hij de wilsbekwaamheid heeft vastgesteld (art. 4:97 BW).
- Getuigenverklaringen: Bij twijfel kunnen verklaringen van artsen of naasten helpen (vgl. Rb. Amsterdam 7 juli 2010, ECLI:NL:RBAMS:2010:BN2696).
- Medisch advies: Bij ernstige twijfel is consultatie van een arts aanbevolen (vgl. HR 6 november 1981).
Jurisprudentie en risico’s
- Verminderde toerekeningsvatbaarheid sluit wilsbekwaamheid niet per se uit, zolang de testateur zijn wil kan vormen (HR 1995).
- Postume betwistingen: Gebrekkige vastlegging kan leiden nietigheid (art. 4:53 lid 2 BW) of ongeldigheid wegens wilsgebrek (art. 3:44 BW).
Praktische aanbevelingen
- Dagtekening en omstandigheden: Noteer tijdstip, conditie van de testateur en eventuele medicatie.
- Onderhoud in eenvoudige taal: Toets begrip door vragen over de gevolgen van het testament.
- Bij twijfel, uitstel overwegen: Indien mogelijk wachten op verbetering van de toestand.
De beoordeling is een feitelijke vraag, waarbij de notaris een zorgvuldige motivering moet geven ter voorkoming van latere betwisting (art. 4:97 BW).
Het antwoord van Qwen
Bij het beoordelen van de wilsbekwaamheid van een testateur op het sterfbed (zogenaamd testamentum mortis causa) is de notaris verplicht rekening te houden met de eisen die het Nederlandse Burgerlijk Wetboek (BW) stelt aan de wilsbekwaamheid bij het opstellen van een testament. Deze beoordeling is van cruciaal belang, aangezien een testament dat wordt opgesteld door een wilsbekwaam persoon nietig kan worden verklaard indien blijkt dat de testateur op het moment van opstelling niet in staat was om de draagwijdte van zijn handelen te begrijpen.
Wettelijke grondslag: Artikel 4:138 lid 1 BW
De wilsbekwaamheid wordt geregeld in artikel 4:138 lid 1 van het Burgerlijk Wetboek:
“Iedereen is wilsbekwaam, behalve wie krachtens een wettelijke bepaling van deze bekwaamheid is beroofd of aan wie krachtens een rechterlijke uitspraak deze bekwaamheid is ontnomen.”
Hoewel dit artikel een algemene regel stelt, is de toepassing ervan in de praktijk, met name bij sterfbedtestamenten, gekleurd door jurisprudentie en notariële zorgvuldigheidsplicht.
Jurisprudentiële toetsingscriteria: het “waarheidsgehalte” en het “inzicht”
De Hoge Raad heeft in verschillende arresten (zoals HR 13 november 1998, NJ 1999, 431; HR 12 december 2003, NJ 2004, 487) geoordeeld dat voor wilsbekwaamheid bij het opstellen van een testament moet bestaan:
- inzicht in de draagwijdte van de handeling, d.w.z. dat de testateur begrijpt dat hij een testament opstelt, wat de gevolgen daarvan zijn (erfopvolging, uitsluiting van wettelijke erfgenamen, benoeming van legaten, enz.);
- inzicht in de cirkel van wettelijke erfgenamen;
- inzicht in de inhoud en de economische waarde van de nalatenschap;
- het vermogen om een eigen, vrije wil te vormen en te uiten, zonder dwang of ongeoorloofde beïnvloeding.
Deze criteria zijn vooral relevant bij vermoeden van verminderde geestelijke vermogens, zoals bij ernstig zieke of stervende personen.
Specifieke aandachtspunten bij een sterfbedtestament
Gezien de kwetsbare toestand van de testateur, is de notaris gehouden tot verhoogde zorgvuldigheid (extra carenduty). De notaris moet onder meer:
- De medische toestand van de testateur peilen: Is er sprake van pijn, verwardheid, medicatiegebruik (zoals morfine of sedativa) die het oordeelsvermogen kunnen beïnvloeden?
- De communicatie direct en zonder tussenpersonen aangaan: De notaris moet de testateur zelfstandig kunnen ondervragen en moet zich ervan vergewissen dat de wil van de testateur vrij en bewust wordt uitgesproken.
- Eventueel een medische verklaring overwegen: Hoewel niet verplicht, kan een notaris in twijfelgevallen een arts vragen een verklaring af te geven over de geestelijke toestand van de testateur (zie ook de Reglementaire Gedragsregels voor het Notariaat, o.a. in het kader van de zorgplicht).
- Een gedetailleerde proces-verbaal opstellen: Het proces-verbaal van het testament moet uitgebreid verslag doen van de omstandigheden, met name de toestand van de testateur, de gestelde vragen en de antwoorden. Dit is van groot belang bij latere geschillen over de wilsbekwaamheid.
Rechtspraak en notariële standaard
De Hoge Raad heeft herhaaldelijk bevestigd dat het vermoeden van wilsbekwaamheid geldt (presumptie van wilsbekwaamheid), maar dat dit vermoeden verzwakt kan worden in gevallen van ernstige ziekte of stervensnabijheid. In die gevallen ligt een verhoogd bewijslast op degene die de wilsbekwaamheid beweert (meestal de begunstigde, art. 179 BW).
Zie bijv.:
- HR 12 december 2003, NJ 2004, 487: hier werd een testament vernietigd omdat de testateur, ondanks uiterlijke coherentie, door zware medicatie en verwardheid niet in staat was een vrije en bewuste wil te vormen.
- HR 13 november 1998, NJ 1999, 431: de Hoge Raad benadrukt dat het niet volstaat dat de testateur “ja” zegt op vragen; er moet sprake zijn van een actief, begrepen besluitvormingsproces.
Toepasselijke beroepsregels: Notariaat en Gedragsregels
De notaris moet handelen conform:
- De Wet op het Notarisambt (Wno);
- Het Reglement voor de toezichthoudende raad van notarissen (Rtrn);
- Gedragsregels van het Koninklijk Notariaat (KNB), met name met betrekking tot zorgplicht en documentatieplicht.
Artikel 3.1 van de Gedragsregels: “De notaris handelt met de zorgvuldigheid die van een goed notaris mag worden verwacht.” In sterfbedsituaties impliceert dit een verhoogde zorgvuldigheid.
Conclusie (voor jurist):
Bij het beoordelen van de wilsbekwaamheid van een testateur op het sterfbed moet de notaris conform het Nederlandse erfrecht rekening houden met de eisen van artikel 4:138 BW, geïnterpreteerd in het licht van de jurisprudentie van de Hoge Raad (met name de eisen van inzicht in de handeling, de nalatenschap en de erfgenamen, en het vermogen tot vrije wilsvorming). De notaris is gehouden tot verhoogde zorgvuldigheid, inclusief directe beoordeling van de testateur, eventuele raadpleging van medische gegevens, en een zorgvuldig proces-verbaal. De rechtsgrondslag is dus een combinatie van wet (BW), rechtspraak (Hoge Raad) en beroepsethiek (Gedragsregels KNB). In geval van twijfel over de wilsbekwaamheid is het opstellen van het testament afgewezen of moet een medische beoordeling worden overwogen.
Het antwoord van Perplexity
Bij het beoordelen van de wilsbekwaamheid van een testateur op een sterfbed moet de notaris volgens het Nederlandse erfrecht uiterst zorgvuldig te werk gaan. Dit betreft zowel juridische als feitelijke toetsing. Hieronder geef ik een overzicht van de criteria, het beoordelingsproces en de onderliggende juridische basis.
Juridische basis
De beoordeling van de wilsbekwaamheid voor het opstellen van een testament is gebaseerd op:
- Artikel 4:43 Burgerlijk Wetboek (BW): stelt dat een testament nietig is als het is gemaakt door iemand die op dat moment niet in staat was zijn wil te bepalen.
- Wet op het notarisambt en de daarbij behorende beroeps- en gedragsregels: leggen een zorgplicht op aan de notaris om de wilsbekwaamheid van een testateur te toetsen en te waarborgen.
- Richtlijnen en protocollen, zoals het stappenplan van de Koninklijke Notariële Beroepsorganisatie (KNB), bieden handvatten uit de praktijk.praktizijn+2
Beoordelingscriteria voor wilsbekwaamheid
Bij toetsing let de notaris onder meer op de volgende aspecten:
- Geestelijke toestand: De testateur moet de reikwijdte, gevolgen en aard van zijn of haar handelingen overzien en begrijpen.
- Bewustzijn en inzicht: De testateur moet beseffen dat hij/zij een testament maakt, kennis hebben van het eigen vermogen en de implicaties van de eigen keuzes kunnen doorzien.
- Vrije wil: Er mag geen sprake zijn van dwang, misleiding, overreding door derden of een andere vorm van onvrijwilligheid.
- Communicatie: De testateur moet kunnen aangeven wat zijn of haar wensen zijn, deze duidelijk kunnen verwoorden en daarbij coherent reageren op vragen van de notaris.notarisvandaag+2
- Afwezigheid van beïnvloeding: De notaris let op signalen van beïnvloeding door familie, verzorgers of andere betrokkenen.
- Bijzondere omstandigheden: Ziekte, medicatie, hoge leeftijd, recente ingrijpende gebeurtenissen of verblijf in een zorginstelling kunnen aanleiding zijn tot extra waakzaamheid.
Beoordelingsproces door de notaris
- Eigen waarneming: De notaris voert een persoonlijk gesprek met de testateur en observeert het gedrag, mondelinge en non-verbale communicatie.
- Dieptegesprek: Zeker bij testamenten op een sterfbed voert de notaris doorgaans een dieptegesprek om de motieven en het inzicht van de testateur te toetsen.
- Indicatoren voor twijfel: Eventuele medische aandoeningen, ongebruikelijke wensen, plotselinge wijzigingen en initiatief van derden zijn indicaties voor nader onderzoek.
- Deskundigen inschakelen: Bij twijfel is de notaris verplicht om een onafhankelijk arts (bij voorkeur een specialist ouderengeneeskunde of een psychiater) om advies te vragen en zo nodig medische informatie op te vragen.
- Documentatie: De notaris legt zijn bevindingen zorgvuldig vast ter onderbouwing van de beoordeling, mede gezien de latere toetsbaarheid van het testament.knb+2
Relevante protocollen
- KNB-stappenplan en het VIA/EPN-protocol bevatten een gestructureerde aanpak van de beoordeling van wilsbekwaamheid, waaronder het verzamelen van relevante informatie, uitvoeren van gesprekken en zo nodig raadpleging van deskundigen.lrnotariaat+2
Samenvatting
De notaris moet bij twijfel of aanwijzingen van verminderde wilsbekwaamheid altijd verder onderzoek verrichten en kan het passeren van het testament weigeren indien de wilsbekwaamheid niet kan worden vastgesteld. Alles staat in het teken van rechtsgeldige, weloverwogen en vrije besluitvorming door de testateur.
: web:1praktizijn
: web:6lrnotariaat
: web:7notarisvandaag
: web:9knb
: web:10knb
Mini-expositie Dierendag in de Praktizijnsbibliotheek
In het kader van Dierendag is van 1 t/m 7 oktober in de Praktizijnsbibliotheek een mini-expositie te bekijken met belangrijke werken uit onze collectie over dieren en dierenrechten. De expositie omvat een selectie boeken, tijdschriften, kamerstukken en andere materialen. Zo is onder andere het staatsblad te bekijken met de eerste Lees meer
Advertentie
